Sænski fuglafræðingurinn Tómas Wille­brand var á haustdögum 2004 kallaður til ráðuneytis við “rjúpna­­nefnd“ umhverfisráðuneytisins. Í maí s.l. hélt Tómas erindi í Öskju um at­hug­anir sínar og tengdi þær reynslu sinni af rann­­sóknum um áratuga skeið. Í fram­haldi af því tók hann saman skýrslu um þetta efni (Tomas Willebrand 2005. Rock ptarmigan population dynamics on Iceland. Rock ptarmigan advisory comm­ittee. Óbirt skýrsla, 27 bls.) og er hún aðgengileg á heima­síðu Skotvís.

Grágæsin Anser anser er stærst þeirra fimm tegunda gæsa sem hér verpa eða fara um reglulega sem far­fuglar en þær eru auk grágæsarinnar, heiðagæs (A. brachyrhynchus), blesgæs (A. albifrons), helsingi (Branta leucopis) og margæs (B. bernicla). Grágæsin er jafnframt með stærri gæsum á norður­hveli jarðar og aðeins stærstu deili­teg­undir Kanadagæsar (B. canadensis), sem er árviss flækingur hér á landi, eru stærri. Grágæsin er með um 150 -180 sm vænghaf og um 3 – 4 kg að þyngd og eru bæði kynin eins á litinn en gass­inn er nokkuð stærri. Eins og nafn henn­ar bendir til þá er hún gáleit á lit en ljós að neðan, með bleiklita fætur og sú deilitegund sem hér er , vestræna grá­gæsin, er með appelsínulitan gogg meðan sú austræna er með bleiklitan.

Í skoðanaskiptum SKOTVÍS og Náttúrfræðistofnunar, varðandi rjúpnaveiðibannið, töld­um við hjá SKOTVÍS að áranagursríkara væri að grípa til langtíma veiðistjórnunar á rjúpu fremur en algjörs veiðibanns í nokkur ár. Náttúrufræðistofnun taldi hins vegar að veiðibann væri nauðsynlegt og að veiðarnar væru eini þátturinn sem hægt væri að stjórna.

Að loknu góðu sumri er gæsa­veiði­tíminn að hefjast. Ekki er ástæða til annars en að ætla að gæsa­varp hafi tekist vel þó það hafi ekki enn verið mælt.

Síðasta ár virtist vera ágætis ár fyrir grágæsir og heiðagæsir ef marka má ungahlutfall í veiði og það sem við mældum í gæsahópum hér á landi. Ekki er enn búið að birta ungahlutfall frá Bretlandseyjum haust­ið 2003, þar sem The Wildfowl and Wetlands Trust (WWT) sér um mælingar og talningar, en munn­legar fregnir frá þeim koma heim og saman við niðurstöður okkar. En þrátt fyrir að góð tíð sé ástæða til bjartsýni á komandi veiðitímabil þá ber okkur að hafa í huga að villtir veiðistofnar eins og gæsirnar eru náttúruauðlind sem er takmörkuð og mikilvægt er að veiðimenn umgangist þessa auðlind af virðingu og hófsemi.

Nú þegar gæsaveiðitíminn hefst velta menn fyrir sér ástandi gæsastofnanna. Rannsóknir Náttúru­fræði­stofnunar Íslands og Wildfowl & Wetlands Trust á gæsum undanfarin ár hafa svarað ýmsum spurn­ingum varð­andi gæsa­stofn­ana en einnig hafa vaknað nýjar spurningar sem brýnt er að fáist svör við.

Rannsóknir

Rannsóknir Náttúru­fræði­stofn­unar og Wildfowl & Wetlands Trust (WWT) snérust einkum um að fá mat á veiðálag og veiðiþol ís­lensk/bresku grágæsa- og heiða­gæsa­stofnanna. Í því skyni voru merktar á Íslandi um 4.500 gæsir á árunum 1996–2000, samtals 1.274 grágæsir og 3.245 heiðagæsir. Merkingarnar veita upplýsingar um dánartíðni og afkomu gæs­anna og ferðalög þeirra. Til að meta hlutfall ungfugla í veiði var safn­að vængjum úr afla frá veiði­mönn­um. Varpárangur var metinn með taln­ing­um að hausti bæði á Íslandi og á Bret­lands­eyjum (hlutfall ungfugla í stofni). Þá hefur WWT staðið fyrir árlegum heildar­talingum á grágæs og heiðagæs á Bretlandseyjum síðan á sjötta áratug síðustu aldar. Frá 1995 hefur einnig verið safnað veiðitölum frá öllum íslensk­um veiðimönnum á vegum Veiði­stjóraembættisins.